پلاكت متراكم ( Platelet concentration  )

براي تهيه پلاكت نخست بايد پلاسماي غني از پلاكت ( platelet rich plasma : PRP ) تهيه كرد و براي اين منظور كيسه خون را با دور آهسته سانتريفيوژ مي كنند. دماي سانتريفيوژ براي تهيه پلاكت بايد 22 درجه سانتي گراد باشد . براي تهيه PRP از شتاب ثقل g 2000 به مدت 3 دقيقه استفاده مي كنند. در مرحله بعدي پلاسماي غني از پلاكت را به يكي از كيسه هاي اقماري منتقل كرده ، كيسه را با دور تند سانتريفوژ مي كنند و براي اين كار مي توان از شتاب ثقل g 5000 به مدت 5 دقيقه استفاده كرد. پلاكت ها ته نشين شده و پلاسما به يكي ديگر از كيسه هاي اقماري منتقل مي شود كه مي توان آن را منجمد كرد و به عنوان ppp  از آن استفاده كرد .

حجم پلاسمايي را كه روي پلاكت هاي ته نشين شده باقي مي گذارند بستگي به درجه حرارت نگه داري پلاكت ها دارد. چنانچه فرآورده پلاكتي در درجه حرارت اتاق قرار گيرد بين 50 تا 60 سي سي از پلاسما را روي رسوب پلاكت ها باقي مي گذارند. پلاكت ها ي تهيه شده را بدون حركت به مدت نيم ساعت در درجه حرارت اتاق به حال خود رها كرده تا تجمعات آن ها به آرامي باز شود و پس از آن با حركت ملايم ، كيسه را تكان داده تا پلاكت ها به صورت يكنواخت در پلاسما پخش شوند.

فرآورده پلاكتي را بايد حداكثر تا 6 ساعت بعد از اهداي خون تهيه كرد در اين مدت نبايد واحدهاي خوني كه جهت تهيه پلاكت در نظر گرفته شده اند را در يخچال قرار داد وبايد در دماي 24-20 درجه سانتي گراد نگه داري كرد. خون كاملي كه زمان  جمع آوري آن بيش از 10 دقيقه طول كشيده باشد براي تهيه پلاكت مناسب نيست .

حجم مايع (پلاسماي باقي مانده از فرآورده پلاكت)  بايد كافي باشد تا PH  را در تمام طول مدت نگهداري فرآورده بين 4/7-4/6 نگهداري نمايد .

حداكثر زمان نگهداري فرآورده پلاكت به فاكتورهاي متعددي از قبيل درجه حرارت نگهداري , ميزان PH , جنس كيسه , شمارش پلاكت ها , طريقه به هم خوردن پلاكت ها و حجم پلاسمايي كه پلاكت ها در آن معلق اند بستگي دارد. نگهداري در دماي 2 ± 22 ( درجه حرارت اطاق ) همراه با تكان دادن و آژيتاسيون ملايم و دائمي تا 5 روز در سيستم بسته قابل نگهداري است . پلاكت هايي كه در درجه حرارت اتاق نگهداري مي شوند از نظر انعقادي از كارآيي بهتري برخوردار هستند . اما نظر به اينكه ميزان سوخت و ساز در اين درجه حرارت تسريع يافته و پلاكت ها پس از فقدان اكسيژن رو به سوخت و ساز غير هوازي مي آورند , تجمع اسيد لاكتيك باعث افت سريع PH   مي شود . چنانچه PH  فرآورده پلاكتي به كمتر از 6 برسد پلاكت ها به طور غير قابل برگشت از حالت ديسكي شكل خارج شده و به شكل كروي همراه با پاهاي كاذب در مي آيند . اين پديده باعث تخليه شدن گرانول هاي پلاكت شده و عملاً آن ها را غير قابل مصرف مي سازد .در تهيه پلاکتها براي جلوگيري از افت سريع PH  بايد سعي كرد ميزان آلايش آنها با گلبول هاي قرمز و سفيد كم شود و از طرفي بايد پلاكت ها را در 50 تا 60 سي سي از پلاسما باقي گذاشت تا اين مقدار پلاسما بتواند PH اسيدي را با بي كربنات موجود در آن خنثي كند. حفظ PH  مناسب و بالاتر از 6 بستگي به نفوذ پذيري كيسه نسبت به اكسيژن و گازكربنيك دارد. جـهت تسهيل خـروج گـازها و جـلوگيـري از تجمع پلاكت ها بايد اين فرآورده را به طور دائم در طول دوران نگهداري در حال به هم خوردن (آژيتاسيون) نگاه داشت .

مصرف :

كاربرد مهم تزريق پلاكت در بند آوردن و جلوگيري از خونريزي در بيماران مبتلا به اختلال در كارکرد پلاكت ها يا ترومبوسيتوپني است . آستانه مشخصي از شمارش پلاكت براي تزريق آن به جهت جلوگيري از خونريزي وجود ندارد برخي تزريق پلاكت را به شمارش كمتر از 20.000 توصيه مي كنند و برخي ديگر معتقدند كه چنانچه حالت ترومبوسيتوپني در بيمار پايدار بوده و عوامل خطر از قبيل مصرف دارو , اورمي و غيره نداشته باشد در سطح كمتر از 5000 اقدام به تزريق اين فرآورده گردد. همچنين تزريق پلاكت زماني توصيه مي شود كه شمارش پلاكت در يك بيمار مبتلا به خونريزي كمتر از 50.000 در هر ميلي ليتر مكعب باشد و يا اينكه بيماري به علت اختلال در كارآئي پلاكت با زمان سيلان دو برابر طبيعي گرايش به خونريزي داشته باشد . حدود 30%  از بيماراني كه در بلند مدت پلاكت دريافت مي كنند نسبت به تزريق اين فرآورده حالت رفراكتوري يا مقاومت پيدا مي كنند. بدين مفهوم كه ديگر افزايش قابل انتظار را متعاقب تزريق نشان نمي دهند. پديده رفراكتوري مي تواند به علل ايمونولوژيك از قـبيـل حضــور آنتـي بادي عليه سيستم HLA  و يا آلو آنتي باديهاي ضد پلاكتي باشد و يا اينكه به علت پديده هاي غير ايمونولوژيك مانند عفونت , تب , بزرگي طحال , انعقاد داخل عروقي منتشر (DIC) و خونريزي هاي حاد باشد .

كاربرد باليني پلاكت :

1)   بعنوان درمان پروفيلاكتيك در صورتي كه تعداد پلاكت هاي بيمار كمتر از 10.000 در ميكروليتر يا كمتر از 20.000 در ميكروليتر همراه با تب در مواردي كه توليد پلاكت در مغز استخوان كاهش يافته است ، باشد.

2)      شمارش پلاكت كمتر از 50.000 در ميكروليتر براي جراحي هاي كوچك

3)       بيماراني كه تحت اعمال تهاجمي قرار مي گيرند و شمارش پلاكت آن ها كمتر از 50.000 در ميكروليتر است .

4)       شمارش پلاكت كمتر از 50.000  در ميكروليتر در بيماراني كه خونريزي فعال دارند .

5)       بيماراني كه تحت ترانسفوزيون ماسيو قرار داشته و شمارش پلاكت آنها كمتر از 50.000 در ميكروليتر است

6)       شمارش پلاكت كمتر از 80.000 در ميكروليتر براي جراحي هاي بزرگ

7)       بعنوان درمان پروفيلاكتيك در نوزادان با شمارش پلاكتي كمتر از 40.000 در ميكروليتر

8)       خونريزي يا اعمال طبي تهاجمي يا جراحي در نوزادان با پلاكت كمتر از 100.000در ميكروليتر

9)   خونريزي يا اعمال جراحي و يا اعمال طبي تهاجمي در بيماران دچار اختلالات كيفي پلاكت ( زمان سيلان بيش از 5/7 دقيقه با شمارش پلاكت طبيعي )

10)   شمارش پلاكت كمتر از 100.000 در ميكروليتر در بيماران دچار خونريزي ريوي , مغزي و بيماران تحت عمل جراحي باي پس قلبي – ريوي كه دچار خونريزي شده اند.

تزريق پلاكت در حالات زير توصيه نمي شود ، مگر اينكه بيمار خونريزي حاد و فعال داشته باشد:

1)      ترومبوسيتوپني با منشا اتوايميون مانند ITP

2)       ترمبوسيتوپني ناشي از مصرف دارو

3)       ترومبوسيتوپني ناشي از انعقاد داخل عروقي منتشر (DIC)

4)       ترومبوسيتوپني ناشي از عفونت يا پركاري طحال